Для беларусаў у ЗША імя Тадэвуша Касьцюшкі важнае не як далёкая школьная легенда. Гэта рэдкі выпадак, калі чалавек, народжаны на землях цяперашняй Беларусі, стаіць проста ўнутры амэрыканскай грамадзянскай памяці: ягоным імем названыя масты, выспа і помнікі, а ў Філядэльфіі захаваны дом, дзе ён жыў.
Касьцюшка нарадзіўся ў Мерачоўшчыне каля Косава, на тэрыторыі сучаснай Беларусі. Пазьней яго будуць называць па-рознаму: польскім героем, літоўскім патрыётам, чалавекам Рэчы Паспалітай. Дакумэнтаваны факт тут просты: у амэрыканскую гісторыю ўвайшоў чалавек з нашага краю.
У 1776 годзе ён прыбыў у Філядэльфію і далучыўся да вайны за незалежнасьць ЗША. National Park Service нагадвае, што Касьцюшка праектаваў абарончыя ўмацаваньні, працаваў на рацэ Дэлавэр, потым дапамог амэрыканцам пад Саратогай і пазьней будаваў фартыфікацыі Вэст-Пойнту. Гэта была не дэкаратыўная роля «замежнага сябра», а канкрэтная інжынэрная праца, ад якой залежалі ход кампаній і бясьпека войска.
Яшчэ цікавей, што ягонае разуменьне свабоды не скончылася на вайсковай службе. Паводле Monticello, у амэрыканскім тэстамэнце Касьцюшка прасіў выкарыстаць свае грошы, каб выкупіць і вызваліць паняволеных людзей, а таксама даць ім адукацыю. Томас Джэфэрсан, ягоны сябра і выканаўца волі, урэшце гэтага не зрабіў; пазьней справу заблыталі юрыдычныя спрэчкі. Але сам намер застаўся важным фактам: для Касьцюшкі свабода азначала ня толькі незалежную дзяржаву, але і годнасьць канкрэтнага чалавека.
Таму Касьцюшка цікавы і цяпер. Ён нагадвае, што беларуская прысутнасьць у Амэрыцы пачынаецца не ўчора і не толькі з эміграцыйных хваляў XX стагодзьдзя. Часам яна ўшытая проста ў падмурак краіны. І гэта, магчыма, найлепшы адказ на пытаньне, навошта беларусу ў ЗША памятаць пра чалавека з-пад Косава: бо Амэрыка ўжо памятае пра яго.
