Калі беларус у ЗША сёньня знаходзіць лекцыю пра Беларусь, беларускую кнігу ў амэрыканскай бібліятэцы ці імя нашай краіны ў акадэмічным каталёгу, гэта здаецца амаль натуральным. Насамрэч такая бачнасць не ўзьнікла сама. Яе дзесяцігодзьдзямі будавалі людзі, якія пасьля вайны апынуліся на Захадзе і мусілі раз за разам тлумачыць: Беларусь — гэта не дадатак да чужой гісторыі. Адным з галоўных такіх людзей быў Янка Запруднік.
Ён нарадзіўся як Сяргей Вільчыцкі ў 1926 годзе ў Міры. Пасьля вайны шлях Запрудніка прайшоў праз лягеры перамешчаных асобаў у Нямеччыне, працу ў Вялікабрытаніі, вучобу ў Бэльгіі і ўрэшце прывёў яго ў ЗША. Бібліятэка і музэй імя Францішка Скарыны называе яго адным з найбольш прыкметных інтэлектуалаў пасьляваеннай беларускай эміграцыі і аўтарам працаў, якія адкрывалі гісторыю Беларусі англамоўнаму сьвету.
Гэта важна яшчэ і таму, што Запруднік не замкнуўся ў настальгіі па страчанай радзіме. Ён зрабіў стаўку на доўгую інфраструктуру памяці. RFE/RL адзначае, што ён атрымаў доктарскую ступень па гісторыі ў New York University, 37 гадоў працаваў у беларускай службе радыё як карэспандэнт, прадусар і рэдактар, а таксама напісаў кнігі Belarus: At a Crossroads in History і A Historical Dictionary of Belarus. Іншымі словамі, ён не проста «любіў Беларусь», а ўводзіў яе ў амэрыканскую і англамоўную інтэлектуальную прастору.
У ЗША гэтая праца выглядала вельмі канкрэтна. Nasha Niva нагадвае, што ў Нью-Ёрку Запруднік абараніў дысэртацыю, выкладаў, быў зьвязаны з Беларускім інстытутам навукі й мастацтва, Беларуска-амэрыканскім задзіночаньнем, моладзевымі арганізацыямі і эміграцыйным друкам. А Rutgers захоўвае ягоныя артыкулы, лісты, радыёскрыпты, матэрыялы пра беларускую супольнасьць у Амэрыцы і архіў грамадзкай працы. Па сутнасьці, ягоная біяграфія паказвае, што беларуская Амэрыка трымалася не на адных сьвяточных сустрэчах, а на архівах, радыёэфіры, лекцыях, кнігах і штодзённай арганізацыйнай працы.
Таму Запруднік важны і цяпер. Для новай хвалі беларускай эміграцыі ў ЗША ён нагадвае простую рэч: нацыя за мяжой выжывае не тады, калі толькі сумуе па доме, а тады, калі вучыцца гаварыць пра сябе на мове краіны, у якой жыве, і пакідае пасьля сябе тэксты, установы і памяць. Менавіта гэтым Янка Запруднік і займаўся амаль усё сваё дарослае жыцьцё.
