Каля белага карліка WD J1328–1450 астраномы выявілі незвычайную структуру: два асобныя кольцы газу, паміж якімі ёсьць прамежак. Аўтары дасьледаваньня, апублікаванага 26 кастрычніка ў Nature Astronomy, мяркуюць, што газ у кожным кольцы можа ўтварацца праз узаемадзеяньне пылу з плянэтарным целам. Саміх гэтых целаў пакуль ня ўбачылі.
Белы карлік — шчыльны астатак зоркі, якая вычарпала ядзернае паліва і скінула вонкавыя слаі. Некаторыя такія зоркі захоўваюць вакол сябе пыл і абломкі былых плянэтарных сыстэмаў. Калі рэчыва трапляе на паверхню белага карліка, яго хімічныя сьляды можна знайсьці ў зорнай атмасфэры.
Што паказаў спэктар
Навукоўцы назіралі WD J1328–1450 з дапамогай прыбора X-shooter на Вельмі вялікім тэлескопе Эўрапейскай паўднёвай абсэрваторыі. Ён дазваляе вызначаць склад рэчыва і яго рух паводле спэктру сьвятла.
Раней вядомыя газавыя дыскі каля белых карлікаў мелі характэрныя лініі выпраменьваньня з двума пікамі. Адзін адпавядае газу, які рухаецца ў бок назіральніка, другі — газу, які аддаляецца. У новай сыстэме пікаў аказалася чатыры.
Разьлікі паказалі, што такі малюнак добра тлумачаць два канцэнтрычныя газавыя кольцы. Унутранае распасьціраецца ад 0,14 да 0,34 радыюса Сонца ад цэнтру зоркі, вонкавае — ад 0,54 да 1,93 радыюса Сонца. Гэтыя адлегласьці атрыманыя з мадэлі спэктру, а не з фатаздымка кольцаў.
Знайшлося і хімічнае адрозьненьне. У вонкавым кольцы адносна кальцыю значна менш магнію, чым ва ўнутраным. Гэта можа сьведчыць пра матэрыял двух розных целаў. Іншае тлумачэньне — рэчыва з розных слаёў аднаго буйнога аб’екта.
Адкуль бярэцца газ
Газ ня можа проста заставацца на сваіх арбітах безь зьменаў: ён паступова распаўсюджваецца, а пры ахалоджваньні можа зноў пераходзіць у цьвёрды стан. Таму трэба растлумачыць, што падтрымлівае два асобныя кольцы і не дазваляе ім зьліцца.
Аўтары прапануюць, што ў кожным кольцы можа рухацца шчыльны плянэтарны абломак. Сутыкаючыся з пылам, ён спрыяў бы ўтварэньню газу ў пэўнай частцы дыску. Падобная ідэя ўжо выкарыстоўвалася для тлумачэньня назіраньняў іншай сыстэмы: у 2019 годзе дасьледчыкі паведамілі пра 123,4-хвілінныя пэрыядычныя зьмены газавых лініяў каля белага карліка SDSS J1228+1040.
Для WD J1328–1450 магчымыя памеры меркаваных целаў залежаць ад іх шчыльнасьці, трываласьці і адлегласьці да зоркі. Разьлікі дапускаюць аб’екты ад некалькіх кілямэтраў да маштабу Плютона. Гэта ня вынік непасрэднага вымярэньня.
Што яшчэ трэба праверыць
Два кольцы добра адпавядаюць назіраньням, але дасьледчыкі не выключаюць альтэрнатыву: адзін дыск са складанай вэртыкальнай структурай таксама мог бы даць падобны спэктар. Праўда, для такога сцэнару пакуль няма распрацаванай фізычнай мадэлі.
Нявызначанай застаецца і будова пылавога дыску. Інфрачырвонае выпраменьваньне пацьвярджае наяўнасьць пылу, але не дазваляе адназначна аднавіць яго разьмеркаваньне.
Галоўны вынік працы — назіральныя сьведчаньні незвычайнай двайной структуры газу каля белага карліка. Гіпотэзу пра два целы яшчэ трэба правяраць наступнымі назіраньнямі і мадэлямі.
