Вакцыну супраць раку можна стварыць ня для мільёнаў людзей, а для адной пацыенткі. Спачатку навукоўцы вывучаюць генетычныя зьмены ў яе пухліне, потым падбіраюць рэчывы, якія дапамогуць імуннай сыстэме распазнаць ракавыя клеткі. У выпрабаваньні, вынікі якога 14 кастрычніка апублікаваў часопіс Nature Medicine, такі падыход праверылі пры раку яечнікаў.
Прэпарат NeoVax атрымалі дзесяць пацыентак з высоказлаякасным эпітэліяльным ракам яечнікаў, адчувальным да прэпаратаў пляціны. У дзевяці хвароба ўжо вярнулася пасьля папярэдняга лячэньня, адна ўдзельніца мела ўпершыню выяўлены рак. Перад вакцынацыяй усе прайшлі стандартную хіміятэрапію. Пазьней да лячэньня далучалі нівалумаб, які дапамагае імуннай сыстэме атакаваць пухліну.
Як працуе індывідуальная вакцына
Ракавыя клеткі назапашваюць мутацыі. Некаторыя зь іх прыводзяць да зьяўленьня незвычайных бялковых фрагмэнтаў, нэаантыгенаў. Імунныя клеткі патэнцыйна могуць распазнаваць іх як чужародныя. Дасьледчыкі выбралі такія мішэні для кожнай пацыенткі і вырабілі вакцыну з адпаведных пэптыдаў. У адрозьненьне ад прафіляктычнай вакцынацыі супраць інфэкцыяў, мэта гэтага прэпарату заключаецца ў лячэньні ўжо наяўнай хваробы.
Галоўная цяжкасьць у тым, што пухліна зьмяняецца. Ад моманту ўзяцьця ўзору да ўвядзеньня вакцыны праходзілі месяцы, на працягу якіх пацыенткі атрымлівалі хіміятэрапію. Аднак, паводле аўтараў, больш за 70% выбраных мішэняў заставаліся выяўнымі пры наступным аналізе пухліннай ДНК у крыві. Гэта важна для тэхнічнай магчымасьці такога лячэньня: вакцына павінна быць накіраваная супраць прыкметаў, якія пухліна яшчэ захоўвае.
Што атрымалася
У шасьці з дзесяці вакцынаваных пацыентак аналізы паказалі прыкметы біялягічнай актыўнасьці лячэньня. Дасьледчыкі назіралі зьмены ў пухлінных маркерах і імунных рэакцыях. Нечаканых сыгналаў небясьпекі не зафіксавалі, і ніводная ўдзельніца не спыніла лячэньне праз таксычнасьць.
Гэта ня значыць, што шэсьць пацыентак вылечыліся. У дасьледаваньні былі і выпадкі прагрэсаваньня раку. Пухлінныя клеткі часам страчвалі здольнасьць паказваць імуннай сыстэме тыя самыя антыгены, супраць якіх была накіраваная вакцына. Так рак мог пазьбягаць імуннай атакі.
Пабочныя рэакцыі таксама былі: у прыватнасьці, боль або іншыя рэакцыі ў месцы ін’екцыі, мышачны боль і дрыжыкі. Спэцыялізаванае выданьне CancerNetwork паведамляе і пра асобныя сур’ёзныя непажаданыя зьяўленьні. Таму словы «без нечаканых сыгналаў небясьпекі» не азначаюць «без пабочных эфэктаў».
Чаго дасьледаваньне яшчэ не даказала
Гэта першая фаза клінічнага выпрабаваньня. Яе асноўная задача заключалася ў праверцы магчымасьці вырабіць і прымяніць індывідуальную вакцыну і ацаніць бясьпеку. Дзесяць удзельніц занадта мала, каб надзейна вызначыць, ці падаўжае прэпарат жыцьцё. Да таго ж вакцыну ўводзілі разам зь іншымі мэтадамі лячэньня, таму аддзяліць яе ўласны эфэкт складана.
Пакуль NeoVax застаецца экспэрымэнтальным падыходам. Наступныя выпрабаваньні павінны паказаць, ці можна атрымаць устойлівы клінічны вынік і якім пацыенткам такое лячэньне сапраўды дапаможа.
