Два спадарожнікі Марса, Фобас і Дэймас, выглядаюць як няправільныя камяні, якія апынуліся каля плянэты. Адкуль яны ўзяліся, навукоўцы дакладна ня ведаюць. Японія вырашыла шукаць адказ ня толькі з дапамогай здымкаў і вымярэньняў, але і ў зямной лябараторыі. Для гэтага трэба прывезьці з Фобаса хаця б дзесяць грамаў грунту.
20 кастрычніка Японскае агенцтва аэракасьмічных дасьледаваньняў JAXA запусьціла апарат Martian Moons eXploration, або MMX. Ракета H3 стартавала з касмадрому Танэгасіма а 04:41 паводле японскага часу. JAXA пацьвердзіла, што прыкладна праз гадзіну і адзінаццаць хвілін апарат штатна аддзяліўся ад ракеты і выйшаў на зададзеную траекторыю. Гэта пацьвярджае пасьпяховы пачатак палёту, але яшчэ не ягоны навуковы вынік.
Галоўная загадка мае два магчымыя тлумачэньні. Паводле аднаго, Фобас і Дэймас былі астэроідамі, якія Марс захапіў сваёй гравітацыяй. Паводле другога, яны ўтварыліся з рэчыва, выкінутага на арбіту пасьля старажытнага сутыкненьня вялікага цела з Марсам. Абедзьве гіпотэзы маюць аргумэнты, але наяўных назіраньняў недастаткова, каб упэўнена выбраць адну.
MMX паспрабуе праверыць іх праз хімічны склад Фобаса. Амэрыканскі прыбор MEGANE будзе вымяраць гама-выпраменьваньне і нэўтроны, якія выходзяць з паверхні спадарожніка. Так можна вызначыць прысутнасьць асобных хімічных элемэнтаў, не дакранаючыся грунту. Аднак дыстанцыйныя вымярэньні ня могуць замяніць аналіз рэальных часьцінак пад мікраскопам і ў лябараторных прыборах.
Таму плян місіі прадугледжвае пасадкі на Фобас і збор ня менш як дзесяці грамаў матэрыялу. Для гэтага апарат мае дзьве розныя сыстэмы: адна павінна забіраць матэрыял з паверхні пры дапамозе струменяў газу, другая дазволіць атрымаць узоры зь невялікай глыбіні. Эўрапейскі робат Idéfix дапаможа вывучыць умовы на паверхні. MMX таксама будзе назіраць Дэймас, хоць грунт зь яго забіраць не плянуецца.
Калі ў пробах знойдуць склад, характэрны для марсіянскага рэчыва, гэта падтрымае гіпотэзу вялікага сутыкненьня. Калі матэрыял будзе больш падобны да пэўных тыпаў астэроідаў, мацнейшай стане вэрсія захопу. Але простай формулы «адзін элемэнт азначае адзін адказ» няма: навукоўцам давядзецца ўлічыць зьмешваньне рэчываў і доўгую гісторыю ўзьдзеяньня касьмічнага асяродзьдзя.
Ёсьць і дадатковая магчымасьць. У грунце Фобаса могуць захоўвацца часьцінкі, выбітыя з Марса старажытнымі ўдарамі. Гэта пакуль гіпотэза, а не пацьверджаная знаходка. Нават калі такія часьцінкі трапяць у капсулу, яны ня будуць аўтаматычным доказам існаваньня жыцьця на Марсе.
Паводле пляну, MMX прыбудзе да Марса ў жніўні 2027 году, пасьля чаго некалькі гадоў будзе вывучаць спадарожнікі і рыхтаваць збор узораў. Вяртаньне капсулы на Зямлю заплянаванае на 2031 год. Прыблізна 15 працэнтаў атрыманага матэрыялу NASA плянуе захоўваць у лябараторыі Касьмічнага цэнтру імя Джонсана ў Г’юстане і перадаваць дасьледчыкам.
Сёньняшні запуск не разгадаў паходжаньня Фобаса. Ён толькі адкрыў шлях да праверкі, якой не хапала папярэднім назіраньням. Найважнейшыя адказы будуць залежаць ад таго, ці здолее апарат дабрацца да спадарожніка, сабраць матэрыял і даставіць яго на Зямлю без стратаў і забруджваньня.
