9 верасьня «Варта» пісала пра рэчы, якія на першы погляд амаль не зьвязаныя: удары па іранскіх нафтавых танкерах, рост Brent вышэй за $100, судовую забарону на схему перадачы IRS падатковых зьвестак ICE і будучую беларускую базу зьвестак пра пасажыраў міжнародных аўтобусаў.
Але ў гэтых гісторыяў ёсьць агульная геамэтрыя. Улада асабліва добра бачная там, дзе ёсьць вузкае месца. На моры гэта танкер і маршрут паставак. У дзяржаве гэта база зьвестак, падатковы запіс або пункт перасячэньня мяжы. Хто кантралюе такі вузел, той атрымлівае рычаг над значна большай сыстэмай.
У выпадку Ірану гэта ўжо літаральна пераходзіць у кошт энэргіі. Удары па суднах адбываюцца на фоне таго, што Brent 9 верасьня перасягнуў $100 за барэль. Ваенная падзея становіцца эканамічнай не таму, што нехта напісаў пра яе ў справаздачы, а таму, што маршрут нафты сам па сабе зьяўляецца часткай рынку.
З данымі лёгіка падобная, хоць наступствы іншыя. D.C. Circuit пакінуў у сіле забарону на спрэчную працэдуру IRS–ICE і нагадаў, што нават дзяржава ня можа проста абысьці правілы канфідэнцыйнасьці, калі ёй патрэбная інфармацыя. У Беларусі, наадварот, ужо будуецца прававая рамка, паводле якой зьвесткі пра пасажыраў міжнародных аўтобусаў будуць цэнтралізавана перадавацца дзяржаўнай сыстэме.
Гэта не аднолькавыя выпадкі і не доказ нейкай адзінай тэндэнцыі. Але яны добра паказваюць розьніцу паміж наяўнасьцю дзяржаўнай сілы і межамі яе выкарыстаньня. Дзяржавы заўсёды будуць імкнуцца кантраляваць важныя маршруты, інфармацыю і інфраструктуру. Пытаньне ў тым, ці ёсьць працэдура, суд і закон, якія здольныя сказаць гэтай сіле «не».
Бо сапраўдная свабода вельмі часта вырашаецца не ў вялікіх дэклярацыях. Яна вырашаецца ў тым, хто мае доступ да базы, хто можа спыніць перадачу зьвестак і хто кантралюе вузкае месца, празь якое праходзіць ваш рух, вашыя грошы або ваша інфармацыя.
