8 верасьня «Варта» пісала пра тры вельмі розныя гісторыі. У ЗША былога старшага супрацоўніка USCIS абвінавацілі ў тым, што ён за грошы абыходзіў інтэрвію, праверкі бясьпекі і кантроль кіраўнікоў. У беларускай Вікіпэдыі акаўнт пад назвай «Мінінфарм Беларусі» заблякавалі за вандалізм, прычым сувязь гэтага акаўнта з сапраўдным міністэрствам так і не пацьверджаная. А ў Беларусі «супрацьдзеяньне экстрэмізму» афіцыйна дадалі да прыярытэтаў дзяржаўнай Дырэктывы № 1 на фоне ўжо дакумэнтаванага выкарыстаньня такога заканадаўства супраць іншадумства.
Гэтыя сюжэты ня трэба зьмешваць у адну змову. Але яны добра нагадваюць пра адну простую рэч: дзяржаўная ўлада трымаецца не на шыльдзе, а на працэдуры.
Калі чыноўнік можа абыходзіць уласныя праверкі, праблема ня толькі ў магчымым хабарніцтве. Праблема ў тым, што чалавек, які сумленна чакае інтэрвію і праходзіць усе патрабаваньні, раптам бачыць: правіла можа быць таварам. Калі нехта хаваецца за назвай дзяржаўнага органу, але ягоная сувязь з органам не пацьверджаная, сама назва яшчэ нічога не даказвае. А калі дзяржава пашырае катэгорыю «экстрэмізму» ў сыстэме, дзе гэтае слова ўжо выкарыстоўвалася супраць палітычных апанэнтаў і незалежных мэдыя, пытаньне становіцца яшчэ больш сур’ёзным: хто кантралюе таго, хто кантралюе іншых?
Моцная дзяржава не тая, якой дазволена больш. Моцная дзяржава тая, у якой закон, праверка і доказ не перастаюць дзейнічаць у той момант, калі яны становяцца нязручнымі самой уладзе.
Для Амэрыкі гэта азначае не закрываць вочы на карупцыю толькі таму, што яна адбываецца ў паважаным ведамстве. Для Беларусі — не прымаць слова «экстрэмізм» як доказ само па сабе. У абодвух выпадках давер пачынаецца з адной і той жа рэчы: правіла павінна быць мацнейшым за пасаду, назву і палітычную мэту.
