У адзін дзень беларуская стужка прынесла дзьве навіны, якія варта чытаць побач. Паводле апублікаванага ўказу, кіраўнікі рэгіянальных падразьдзяленьняў КГБ і КГК увойдуць у абласныя выканкамы і Менскі гарвыканкам. А генэральны пракурор паведаміў, што за паўтара года за названыя ўладамі «экстрэмісцкія» злачынствы асудзілі каля 2 500 чалавек.
Гэтыя факты розныя паводле сваёй прыроды. Першы тычыцца будовы адміністрацыйнай улады, другі паказвае маштаб крымінальнага перасьледу паводле дзяржаўнай клясыфікацыі. Яны ня сьведчаць самі па сабе, што кожнае новае адміністрацыйнае рашэньне абавязкова прывядзе да дадатковых прысудаў. Але яны прымушаюць паставіць пытаньне пра месца сілавых структураў у грамадзянскім кіраваньні.
Выканаўчы камітэт павінен адказваць перад жыхарамі за дарогі, школы, жыльлё, транспарт і мясцовую гаспадарку. Калі кіраўнікі спэцслужбаў і кантрольных органаў атрымліваюць фармальнае месца ў такой сыстэме, грамадзянская адміністрацыя апынаецца яшчэ бліжэй да ўстановаў, задачай якіх зьяўляецца назіраньне, кантроль і прымус. Магчыма, улады будуць называць гэта каардынацыяй. Пытаньне ў тым, ці захоўваецца дастатковая самастойнасьць грамадзянскіх кіраўнікоў.
Не менш важна чытаць лічбы пра перасьлед з дакладнай атрыбуцыяй. Каля 2 500 чалавек назваў генпракурор; гэта ня незалежная ацэнка і не азначае, што кожная справа была справядліва разабраная судом. Сам факт выкарыстаньня шырокай катэгорыі «экстрэмізм» патрабуе ўвагі да канкрэтных дзеяньняў, за якія людзей караюць.
Для будучай Беларусі галоўнае пытаньне ня ў тым, як хутка зьмяніць шыльды на дзяржаўных установах. Патрэбна будзе аднавіць межы паўнамоцтваў, рэальную адказнасьць чыноўнікаў перад грамадзянамі і незалежны судовы кантроль. Без гэтага нават звычайная мясцовая адміністрацыя можа заставацца часткай сыстэмы прымусу.
