Перайсьці да зьместу
ВАРТА ЧЫТАЦЬ ЦЯПЕР
Эбат абвясьціў рэжым бедзтва па ўсім Тэхасе праз дэфіцыт і рост цэнаў на дызэль 5 гадзін таму
BE

Твая праўда. Твая супольнасьць. Твая сіла.

ПОСТАЦЬ

Язэп Варонка: з кабінэта першага ўраду БНР у беларускі Чыкага

Язэп Варонка пасьля кіраўніцтва першым Народным Сакратарыятам БНР пераехаў у 1923 годзе ў Чыкага і стаў адным з арганізатараў ранняга беларускага руху ў ЗША. Матэрыял паказвае, як дзяржаўная палітыка ператварылася ў эміграцыі ў школы, грамадзкую арганізацыю, газэту і радыё, якія мусілі стварыць беларускую супольнасьць амаль з нуля.

Графіка «Варты»

Увосень 1923 году ў Чыкага прыехаў чалавек, які пяць гадоў раней узначальваў першы Народны Сакратарыят Беларусі. Архіўнае інтэрвію Foreign Language Press Survey захавала ягоны ўласны аповед: амаль адразу пасьля прыезду Варонка пачаў езьдзіць з лекцыямі па Чыкага, Вісконсіне і Мічыгане, спрабуючы пераканаць выхадцаў зь беларускіх земляў, што яны маюць асобную нацыянальную ідэнтычнасьць.

У 1918-м ягоная роля была зусім іншай. Выканаўчы камітэт Рады Ўсебеларускага зьезду сфармаваў у Менску Народны Сакратарыят, а Варонка стаў яго старшынём і народным сакратаром міжнародных справаў. Гэта быў час, калі беларускі рух спрабаваў ператварыць палітычную праграму ў дзяржаўныя інстытуты. Пасьля падзеяў 1918 году Варонка працаваў у Літве, а ў 1923-м выехаў у ЗША.

Карабельны маніфэст, апісаны PALATNO, паказвае, што канчатковым пунктам ягонай паездкі ад пачатку быў Чыкага. Там Варонка хутка сутыкнуўся з праблемай, якую нельга было вырашыць адной палітычнай прамовай: многія імігранты з Гарадзеншчыны, Меншчыны, Віленшчыны і іншых беларускіх земляў у амэрыканскім жыцьці запісваліся і арганізоўваліся найперш паводле расейскай або польскай рэлігійна-культурнай традыцыі.

Адказам стала доўгая арганізацыйная праца. Паводле Вітаўта Кіпеля, чыкагскі зьезд стварыў Беларуска-Амэрыканскую Нацыянальную Асацыяцыю, старшынём якой абралі Варонку. Яе задачы былі практычныя: школы, бібліятэкі, лекцыі, дапамога Бацькаўшчыне і прадстаўленьне беларускай справы ў ЗША. Архіўнае інтэрвію Варонкі згадвае сем адкрытых ім школаў для дзяцей і рабочых у Чыкага і Бэнтан-Гарбары.

Другое поле было мэдыйнае. «Беларуская Трыбуна», што выходзіла ў Чыкага ў 1926–1932 гадах, стала першай беларускай газэтай у ЗША; Варонка быў яе рэдактарам. Беларуская энцыкляпэдыя таксама фіксуе радыёпраграмы пад яго кіраўніцтвам у Чыкага ў 1928–1929 гадах. Так беларуская палітыка ў эміграцыі перайшла з урадавых дэклярацыяў у газэту, радыё, школу і грамадзкую арганізацыю.

Варонка памёр у Чыкага 4 чэрвеня 1952 году. Ягоны амэрыканскі пэрыяд важны ня толькі як працяг біяграфіі дзеяча БНР. Ён паказвае, як ранняя беларуская эміграцыя спрабавала стварыць у ЗША ўласную інфраструктуру яшчэ да вялікай паваеннай хвалі: не чакаць гатовай супольнасьці, а літаральна будаваць яе з лекцыяў, друку, школаў і арганізацый.

Крыніцы

Чытай «Варту» ў TelegramАпэратыўныя навіны і важныя абвесткі