Мэнапаўза пакідае ў крыві малекулярны сьлед, зьвязаны са старэньнем мозгу
Мэнапаўза даўно зьвязаная з перабудовай мэтабалізму, імуннай сыстэмы і працы мозгу. Але пытаньне заставалася простым і цяжкім адначасова: якія менавіта малекулярныя зьмены суправаджаюць гарманальны пераход і ці маюць яны сувязь з тым, як мозг старэе праз гады?
Новая праца ў Nature Medicine спрабуе адказаць на гэта праз пратэоміку, адначасовае вымярэньне вялікай колькасьці бялкоў у крыві. У першай, вельмі добра характарызаванай групе было толькі 80 жанчын ва ўзросьце 43–58 гадоў: 30 да мэнапаўзы, 26 у пэрымэнапаўзе і 24 пасьля яе. Дасьледнікі выявілі 16 бялкоў, узровень якіх быў вышэйшы пасьля мэнапаўзы нават з папраўкай на ўзрост. Сярод іх былі сыгналы запаленьня, сынаптычнай працы, мэтабалізму і бялкі, зьвязаныя з біялёгіяй хваробы Альцгаймэра.
Важная дэталь: гэтыя зьмены мацней ішлі за ўзроўнямі палавых гармонаў, чым за храналягічным узростам. Гэта не азначае, што гармоны «выклікаюць» старэньне мозгу. Але вынік падтрымлівае ідэю, што мэнапаўза зьяўляецца асобным біялягічным пераходам, а не проста яшчэ некалькімі гадамі ў пашпарце.
Каб праверыць, ці не выпадковы гэты сыгнал, аўтары выкарысталі UK Biobank: 2 814 жанчын аднаго ўзроставага дыяпазону да або падчас і пасьля мэнапаўзы. Дзевяць з 13 бялкоў, якія можна было параўнаць паміж дзьвюма тэхналёгіямі, паказалі той жа кірунак зьменаў. У гэтай большай выбарцы постмэнапаўза таксама была зьвязаная з больш «старымі» паказьнікамі ў 11 з 13 органных і 36 з 38 клеткавых пратэомных гадзіньнікаў, у тым ліку для мозгу і клетак, што даюць пачатак алігадэндрацытам.
Наступны крок: у чатырох незалежных кагортах старэйшых жанчын, разам 11 925 чалавек, больш высокі «мэнапаўзальны пратэомны бал» быў зьвязаны з менш спрыяльнымі кагнітыўнымі вынікамі. У частцы кагортаў гэта былі больш хуткія зьмены кагнітыўных тэстаў, у UK Biobank большая наступная рызыка дыягназу дэменцыі. Эфэкты, аднак, былі невялікія, а асобныя бялкі паводзілі сябе неаднолькава ў розных кагортах.
Гэта добрая карта для новых пытаньняў, але яшчэ не дыягнастычны тэст і не мэта для лячэньня. Першая выбарка была малой і папярочнай, бялкі ў крыві могуць паходзіць з розных тканак, а назіральныя сувязі не даказваюць, што мэнапаўза непасрэдна запускае дэменцыю. Самі аўтары лічаць патрэбнымі доўгія назіраньні за тымі самымі жанчынамі праз увесь пераход. Менавіта так можна будзе аддзяліць гарманальны эфэкт ад іншых працэсаў старэньня.
