Кратэр McGetchin на ўсходнім краі Месяца зьявіўся ня мільёны гадоў таму, а паміж 11 красавіка і 22 траўня 2024-га. Яго дыямэтар – каля 222 мэтраў, глыбіня – каля 43 мэтраў. Паводле новай працы ў Science Advances, гэта найбуйнейшы сучасны ўдарны кратэр, які дагэтуль выявілі ў Сонечнай сыстэме. Мадэлі даюць для падобнага ўдару на Месяцы частату прыкладна раз на 132 гады.
Абедзьве працы выйшлі ў рэцэнзаваным часопісе Science Advances. Знайшлі кратэр не ў момант сутыкненьня: увосень 2025 году дасьледнікі параўноўвалі здымкі арбітальнага апарата LRO, зробленыя да і пасьля, і заўважылі вялікую сьветлую пляму з цёмным арэолам. Больш дэталёвыя кадры вузкавугольнай камэры пацьвердзілі кратэр і дазволілі вымераць яго форму. Тут важная рэдкая перавага назіраньня: навукоўцы маюць выявы той самай мясцовасьці і да ўдару, і пасьля яго.
Другая праца ў тым жа нумары Science Advances паказала, што зьмена не абмежавалася ямай. Цеплавы прыбор Diviner выявіў вакол McGetchin халодную зону шырынёй каля 7 кілямэтраў, якая месяцовай ноччу халаднейшая за навакольле прыкладна на 8–9 кэльвінаў. Аўтары тлумачаць гэта тым, што ўдар разрыхліў верхнія сантымэтры і дэцымэтры рэгаліту: менш шчыльны грунт горш утрымлівае цяпло.
Гэтая выснова не грунтуецца на адным кратэры. Дасьледнікі праверылі ўсе вядомыя ім новыя кратэры большыя за 20 мэтраў і паведамілі, што для ўсіх кратэраў большых прыкладна за 30 мэтраў бачныя падобныя «халодныя плямы». Чым большы кратэр, тым мацнейшая цеплавая анамалія. З гэтага вынікае, што буйныя ўдары мяняюць дробную структуру грунту далёка за межамі бачнага краю кратэра.
Для геолягаў McGetchin – амаль кантрольны экспэрымэнт, які дала сама прырода. Ён дазваляе правяраць мадэлі частаты ўдараў, утварэньня кратэраў і павольнага «перамешваньня» месяцовай паверхні. Для будучых місіяў гэта таксама практычная дэталь: NASA адзначае, што зьмена шчыльнасьці грунту можа ўплываць на тое, як колы ровэраў паводзяць сябе на паверхні. Гэта яшчэ не прагноз небясьпекі для базы на Месяцы, але ўжо вымераны прыклад таго, што сьвежы ўдар перабудоўвае грунт на кілямэтры вакол сябе.
