У Рычмандзе дэмантавалі тры апошнія помнікі, зьвязаныя з Канфэдэрацыяй, на тэрыторыі Capitol Square каля будынку Капітолія Вірджыніі: генэралу Томасу «Stonewall» Jackson, былому губэрнатару і генэралу William “Extra Billy” Smith і вайсковаму хірургу Hunter Holmes McGuire.
Дэмантаж прадугледзеў бюджэт, ухвалены Генэральнай асамблеяй Вірджыніі. На перанос выдзелена каля $1,79 млн. Статуі не зьнішчаюць: штат перадае іх Shenandoah Valley Battlefields Foundation для разьмяшчэньня на гістарычных палях бітваў.
Гэта завяршае яшчэ адзін этап перабудовы мэмарыяльнай прасторы былой сталіцы Канфэдэрацыі. За апошнія гады з цэнтральных грамадзкіх месцаў Рычманда пасьлядоўна прыбралі амаль усю канфэдэрацкую манумэнтальную спадчыну.
Праблема тут шырэйшая за тры статуі. Калі кожнае новае палітычнае пакаленьне пачынае вырашаць, што з уласнай гісторыі павінна заставацца бачнымі, грамадзкая прастора ператвараецца ў адрэдагаваны каталог дазволенай памяці. Замест складанай гісторыі застаецца яе апошняя палітычная рэдакцыя.
І тут ёсьць істотная розьніца з дэмантажом савецкіх помнікаў у краінах Цэнтральнай і Ўсходняй Эўропы. У Польшчы, краінах Балтыі і іншых дзяржавах, якія апынуліся пад савецкім панаваньнем, такія манумэнты часта былі часткай сымбалічнай сыстэмы чужой таталітарнай улады. Іх прыбіраньне азначае дэмантаж знакаў навязанага звонку рэжыму.
У Вірджыніі гаворка пра ўласную, хай трагічную і супярэчлівую, гісторыю. Грамадзянская вайна, Канфэдэрацыя і яе дзеячы зьяўляюцца часткай гісторыі саміх Злучаных Штатаў, а не спадчынай акупацыйнай дзяржавы.
Таму лепшы адказ на супярэчлівае мінулае — не сьціраць, а дадаваць: кантэкст, новыя помнікі, гісторыі ахвяраў, тлумачэньні і розныя інтэрпрэтацыі. Грамадзкая прастора павінна паказваць складанасьць гісторыі, а не толькі тое, што прайшло сучасны палітычны фільтар.
Краіна, якая пакідае на пастамэнтах толькі тых продкаў, што адпавядаюць маральнаму кодэксу цяперашняга дня, захоўвае ўжо ня мінулае, а яго адрэдагаваную вэрсію.