Преэклямпсія звычайна становіцца бачнай пасьля 20-га тыдня цяжарнасьці, калі ў жанчыны падымаецца ціск і лекары шукаюць іншыя прыкметы небясьпекі. Але новая праца ў Nature Medicine, апублікаваная 1 верасьня, паказвае, што збой можа пачынацца значна раней: у той момант, калі плацэнта яшчэ толькі ўрастае ў сьценку маткі.
Гэта важна цяпер, бо Сусьветная арганізацыя здароўя нагадвае: преэклямпсія і эклямпсія застаюцца важнай прычынай матчынай і пэрынатальнай сьмяротнасьці, а магчымасьці прафіляктыкі ўсё яшчэ абмежаваныя. Таму галоўная навіна тыдня тут не ў «яшчэ адным аналізе», а ў новым кавалку мэханізму хваробы.
Аўтары праверылі 2,904 бялкі ў сыроватцы крыві, узятай каля 12-га тыдня цяжарнасьці, і пацьвердзілі вынік у трох незалежных кагортах. Наймацнейшым сыгналам аказаўся бялок ISM2: ягоны нізкі ўзровень найбольш моцна зьвязваўся з будучай преэклямпсіяй і затрымкай росту плоду. Асабліва істотна, што ISM2 амаль цалкам вырабляецца плацэнтай і моцна зьвязаны з extravillous trophoblast, клеткамі, якія павінны пранікаць у матчыны тканкі і перабудоўваць сасуды пад патрэбы цяжарнасьці.
Тут праца становіцца мацнейшай за простую карэляцыю. Дасьледнікі паказалі, што калі прыглушыць ISM2 у чалавечых трафаблястных ствалавых клетках, іхная здольнасьць да інвазіі рэзка падае. А калі прымусіць іншыя клеткі вырабляць гэты бялок, яны робяцца больш рухомымі. Гэта значыць, што ISM2 можа быць ня проста раннім сьледам бяды, а рэальным удзельнікам таго, як цяжарнасьць з самага пачатку сыходзіць у небясьпечны бок.
Для разуменьня преэклямпсіі гэта сур’ёзны паварот. NICHD даўно піша, што адной з магчымых прычын можа быць недастатковы крывацёк да плацэнты. Новая праца робіць карціну канкрэтнейшай: збой можа ўзьнікаць там, дзе плацэнтарныя клеткі недастаткова добра ўкараняюцца і не перабудоўваюць матчыны артэрыі так, як трэба плоду.
Пакуль гэта не гатовы клінічны тэст і не новая прафіляктыка. Дасьледаваньне пераважна абапіраецца на паўночнаэўрапейскія кагорты, а ISM2 трэба яшчэ праверыць у іншых папуляцыях. WHO адзначае, што нават цяперашнія меры для групаў высокай рызыкі, напрыклад нізкія дозы аспірыну, не вырашаюць праблему цалкам.
Але галоўная выснова ўжо бачная. Мэдыцына паступова пачынае бачыць преэклямпсію ня толькі як небясьпечны скачок ціску ў другой палове цяжарнасьці, а як значна больш ранні збой у будаўніцтве плацэнты. І гэта можа зьмяніць не адно скрынінг, але і сам пошук спосабаў прадухіліць адну з самых небясьпечных хваробаў цяжарнасьці.
