Калі ў 1888 годзе Ігнат Домейка вяртаўся ў Чылі пасьля доўгае паездкі ў Эўропу, ён прывёз з сабой маленькі мяшочак зямлі з роднага краю. У гэтым жэсьце ёсьць уся ягоная біяграфія. Чалавек, які зрабіў кар’еру на другім канцы сьвету, не перастаў быць сынам зямлі, адкуль яго некалі выкінула гісторыя.
Домейка нарадзіўся ў 1802 годзе ў Мядзьведцы, на землях цяперашняй Беларусі. Архівы Беларусі захоўваюць нават дакумэнты пра ягоную маладосьць у Віленскім унівэрсытэце: ён трапіў у сьпісы студэнтаў, зьвязаных з тайнымі таварыствамі філяматаў і філярэтаў, а пасьля быў пад паліцэйскім наглядам. Для яго гэта была не рамантычная легенда, а практычны ўрок: імпэрыя спачатку забірае свабоду, а потым прымушае талент зьяжджаць.
Пасьля паўстаньня 1830 году шлях выгнанца завёў Домейку ў Францыю, а ў 1838-м у Чылі. Там ён прыехаў не як сымбалічны эмігрант, а як выкладчык хіміі і мінэралёгіі. Memoria Chilena нагадвае: Домейка хадзіў у экспэдыцыі па ўсёй краіне, дасьледаваў Анды, апісваў радовішчы, друкаваў кнігі і дапамог зрабіць навуку практычнай справай для новай дзяржавы. У Чылі яго і цяпер лічаць адным з бацькоў нацыянальнай мінэралёгіі.
Але найцікавейшае ў ягонай гісторыі нават ня горы. У 1842 годзе Домейка напісаў працу пра тое, як найлепш рэфармаваць народную адукацыю ў Чылі. А ўжо пазьней стаў адным з заснавальнікаў унівэрсытэцкай навукі і ў 1867–1883 гадах быў рэктарам Унівэрсытэту Чылі. На ўнівэрсытэцкай старонцы пра яго сказана проста: ён умацаваў установу, мадэрнізаваў сярэднюю і вышэйшую адукацыю і настойваў на практычным, а не дэкаратыўным веданьні. Інакш кажучы, выгнанец з нашых земляў не замкнуўся ў настальгіі, а пачаў будаваць інстытуты там, дзе жыў.
У гэтым і ёсьць прычына, чаму Домейка важны для беларуса сёньня. Ягоная гісторыя абвяргае зручную сумную формулу, нібыта эміграцыя азначае толькі страту. Часам яна азначае перанос сваёй энэргіі ў іншую краіну без здрады самому сабе. Домейка не вярнуў сабе палітычнай радзімы. Затое пакінуў пасьля сябе ўнівэрсытэт, навуковую школу і прыклад таго, як чалавек з Беларусі можа стаць патрэбным сьвету і пры гэтым не забыць, адкуль ён выйшаў.
