Яна Лявонава ніколі не жыла ў ЗША. Яна працавала ў Маскве, а амэрыканскія авіяцыйныя кампанэнты ехалі ў Расею праз трэція краіны. Паміж ёй і амэрыканскім судом былі тысячы кілямэтраў.
Не дапамагло.
У верасьні 2024 году Лявонаву затрымалі ў Францыі. Больш як праз год Францыя выдала яе Злучаным Штатам. А 20 траўня 2026 году яна ўжо прызнала сябе вінаватай у фэдэральным судзе ў парушэньні Export Control Reform Act.
Паводле Міністэрства юстыцыі ЗША, пасьля расейскага ўварваньня ва Ўкраіну Лявонава і яе саўдзельнікі закуплялі ў амэрыканскіх кампаніяў авіёніку і іншае абсталяваньне для самалётаў. Яна працавала ў маскоўскай North-West Airlines. The Washington Post са спасылкай на матэрыялы справы ацэньваў аб’ём закупак прыкладна ў $2 мільёны.
Канчатковы шлях хавалі. Кампанэнты ішлі праз Армэнію, Мальдывы і іншыя юрысдыкцыі. У дакумэнтах утойваўся сапраўдны расейскі атрымальнік. Плацяжы ішлі з замежных рахункаў на рахункі ў ЗША. Неабходных ліцэнзіяў Міністэрства гандлю не было.
І тут галоўны практычны ўрок.
Тавар ня перастае падпадаць пад амэрыканскі экспартны кантроль толькі таму, што перад Расеяй у інвойсе зьявілася трэцяя краіна.
Bureau of Industry and Security асобна папярэджвае пра тыповыя прыкметы такіх схемаў: кампаніі-пракладкі і re-shippers, некалькі краінаў транзыту, аплата з трэцяй дзяржавы, фальшывы end user і маршруты, якія павінны схаваць сапраўднае прызначэньне тавару.
Схема, апісаная ў справе Лявонавай, амаль па пунктах супадае з гэтымі red flags.
ЗША ўжо шмат гадоў будуюць сыстэму, разьлічаную на тое, каб раскручваць такія ланцужкі назад. І для гэтага чалавеку неабавязкова жыць у Амэрыцы або мець амэрыканскі пашпарт. Калі справа закранае амэрыканскія тавары, пастаўшчыкоў, банкаўскую сыстэму і сьвядомы абыход Export Administration Regulations, крымінальная справа можа пачацца ў ЗША, а наступны крок здарыцца ў краіне, якая супрацоўнічае з Вашынгтонам па экстрадыцыі.
У выпадку Лявонавай такой краінай стала Францыя.
Таму для бізнэсу, які працуе з амэрыканскай авіёнікай, электронікай, dual-use таварамі або іншай кантраляванай прадукцыяй, словы end user, end destination і license required трэба ўспрымаць літаральна.
Кампанія-пракладка не анулюе закон. Транзытная краіна не анулюе закон. Фальшывы інвойс не анулюе закон. І адсутнасьць амэрыканскай візы таксама не анулюе закон.
Можна ніколі не прыяжджаць у ЗША. Але калі амэрыканскія органы палічаць, што вы сьвядома пабудавалі схему абыходу іхнага экспартнага кантролю, геаграфія можа аказацца вельмі слабой абаронай.