За першыя гады працы James Webb Space Telescope астраномы атрымалі новую касмічную загадку: у раннім Сусьвеце аказалася занадта шмат маленькіх, вельмі чырвоных і вельмі яркіх кропак. Іх назвалі little red dots. Было незразумела, што мы бачым: дзіўныя маладыя галяктыкі, зачыненыя пылам чорныя дзіркі ці нешта трэцяе. Цяпер у Nature апісалі аб’ект, які можа стаць найчысьцейшым ключом да гэтай тайны.
Гаворка пра крыніцу MoM-BH*-1, якую JWST убачыў такой, якой яна была прыкладна праз 660 мільёнаў гадоў пасьля Вялікага выбуху. Дасьледнікі зафіксавалі адразу некалькі незвычайных прыкметаў: надзвычай глыбокі Balmer break, шырокія і шматвяршынныя лініі вадароду, а таксама паглынаньне ў тых жа пераходах. Для звычайнай зоркі або звычайнай галяктыкі гэта занадта экстрэмальны набор уласьцівасьцяў.
Найлепшая мадэль, паводле аўтараў, такая: у цэнтры знаходзіцца чорная дзірка прыкладна ў сто тысяч масаў Сонца, а вакол яе — надзвычай шчыльная, турбулентная і амаль бязпылавая абалонка вадароду памерам прыкладна з Сонечную сыстэму. Менавіта яна робіць аб’ект «зоркападобным»: не таму, што там ідзе звычайны тэрмаядзерны працэс, а таму, што газ перапрацоўвае і чырваніць выпраменьваньне ад чорнай дзіркі. Таму аўтары і выкарыстоўваюць амаль парадаксальную назву — «чорная дзірка-зорка».
Што тут сапраўды новае? Не проста яшчэ адна экзатычная знаходка, а амаль ізаляваны прыклад таго, што можа хавацца ўнутры сотняў little red dots. Калі MoM-BH*-1 сапраўды зьліецца з суседняй ярчэйшай галяктыкай, сумесны сыгнал будзе падобны да тых самых чырвоных кропак, што ўжо бачыць Webb. Гэта важна, бо пераносіць спрэчку з узроўню агульных гіпотэзаў на ўзровень канкрэтнага фізічнага сцэнару: магчыма, частка ранніх гіганцкіх чорных дзіркаў расла ў шчыльных газавых коканах і таму выглядала не як квазары, а як дзіўныя «зоркі».
Яшчэ адзін істотны наступак у тым, што масы некаторых ранніх чорных дзіркаў маглі быць завышаныя. Калі форма спэктральных лініяў вызначаецца не адным толькі рухам газу, але і рассейваньнем у шчыльнай абалонцы, то стандартныя ацэнкі могуць даваць занадта вялікія лічбы. Тады частка «неверагодна дарослых» чорных дзіркаў у маладым Сусьвеце робіцца крыху менш неверагоднай.
Але гэта яшчэ не апошняе слова. Вынік грунтуецца на адным аб’екце і на мадэляваньні, а не на прамым «фота» самой абалонкі. Існуюць і канкурэнтныя тлумачэньні для часткі little red dots, у тым ліку мадэлі з супэрмасіўнымі зоркамі. Таму галоўная вартасьць працы цяпер не ў тым, што яна ўсё канчаткова даказала, а ў тым, што яна дала вельмі моцны і правяральны сцэнар. Для навукі гэта найлепшы тып прарыву: не прыгожая легенда, а новая карта мясцовасьці, па якой цяпер можна ісьці далей.
