Гісторыкі даўно лічылі, што воспу ў Амэрыку прынесьлі эўрапейцы, але гэтая карціна трымалася перадусім на хроніках каланізатараў, адміністрацыйных запісах і пазьнейшых рэканструкцыях. Праблема была простая: у навукоўцаў не было самога віруснага ДНК з амэрыканскіх ахвяраў ранняга каланіяльнага пэрыяду, каб праверыць, адкуль менавіта паходзіў той штам.
Новая праца ў Science паспрабавала закрыць гэтую дзірку ў доказах. Дасьледнікі вывучылі 13 узораў касьцей з археалягічнага помніка Camarones 9 на поўначы Чылі і знайшлі сьляды вірусу ў двух людзей — дарослых мужчыне і жанчыне. Гэтыя парэшткі датуюць прыкладна 1492–1631 гадамі, а геномы вірусу ўдалося параўнаць з раней вядомымі эўрапейскімі і пазьнейшымі штамамі воспы.
Галоўны вынік у тым, што чылійскія геномы ляжаць на эвалюцыйнай лініі паміж сярэднявечнымі эўрапейскімі штамамі і пазьнейшымі варыянтамі вірусу. Гэта не проста робіць старую гістарычную вэрсію «падобнай да праўды», а дае першую прамую малекулярную сувязь паміж каланізацыяй і ранняй воспай у Амэрыцы. Дадаткова праца намякае, што пасьля вялікіх эпідэміяў XVII–XVIII стагодзьдзяў эвалюцыя вірусу запаволілася, а з пашырэньнем вакцынацыі магла зноў паскорыцца.
Што гэта мяняе? Па-першае, навука цяпер мае не адно тэкставыя сьведчаньні, а біялягічны доказ таго, як імпэрскае пашырэньне пераносіла хваробы разам з людзьмі. Па-другое, праца паказвае, што гісторыю эпідэміяў можна чытаць не толькі па летапісах, але і па саміх геномах. Але мяжа высноваў таксама важная: гаворка ідзе толькі пра два станоўчыя ўзоры з аднаго месца, і яны не дазваляюць дакладна сказаць, хто менавіта занёс вірус у Паўднёвую Амэрыку і якім маршрутам ён прайшоў да паўночнага Чылі.
